- سنگدلى و قساوت قلب : « ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً . » « 1 » . - خودپسندى بىحساب : « إِنَّ الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ ما هُمْ بِبالِغِيهِ . » « 2 » . - اهمّيّت بىجا و حرص زياد به هر چيزى : « أَ لَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وادٍ يَهِيمُونَ . » « 3 » . - رفتارهاى بر خلاف گفتار : « وَ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ . » « 4 » . - علاقه و وابستگى به زمين : « وَ لَوْ شِئْنا لَرَفَعْناهُ بِها وَ لكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ . » « 5 » . - و دورى از خدا : « وَ يَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ . » « 6 » . بنابراين ، كدام نتيجهء طبيعى را از اين انبوه كاستىها به دست مىآوريم ، بيشتر از آنكه با قرآن كريم هم‌سخن شويم و بگوييم كه اين‌ها هيچ نتيجه‌اى ندارد ، جز تيره كردن روح و روان و زيان خسران آن و بس : « وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها . » « 7 » ، و تنها بيمارى و نزارى قلب نيست : « فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكْذِبُونَ . » « 8 » ، بلكه هلاكت روح و روان است : « إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ . » * « 9 » .

--> ( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 74 ، انعام / 43 ، حج / 53 ، حديد / 16 ( - 2 الف و 2 ب ) : بعد از اين ماجراها و ديدن اين‌گونه آيات و معجزات و عدم تسليم در برابر آن‌ها دل‌هاى شما سخت شد ، هم‌چون سنگ يا سخت‌تر ! ( 2 ) - غافر ( 40 ) آيهء 56 ، فرقان / 21 ( - 2 الف ) : كسانى كه بدون منطق و دليلى كه از سوى خدا براى آن‌ها آمده باشد ، در آيات الهى مجادله مىكنند . در سينه‌هايشان جز تكبّر نيست ، آن‌ها هرگز به منظور خود نخواهند رسيد . ( 3 ) - شعراء ( 26 ) آيهء 225 ( - يك الف ) : آيا نديدى كه آن‌ها در هر وادى سرگردانند ؟ ( 4 ) - شعراء ( 26 ) آيهء 226 ( - يك الف ) : و ( آيا نمىبينى كه ) سخنانى مىگويند كه عمل نمىكنند . ( 5 ) - اعراف ( 7 ) آيهء 176 ( - يك الف ) : و اگر مىخواستيم ( مىتوانستيم او را در همان مسير حق به اجبار نگه داريم ) ، و به وسيلهء آن آيات و علوم مقام و الا بدهيم ، ولى او به پستى گراييد ( و از هواى نفس پيروى كرد ) . ( 6 ) - مائده ( 5 ) آيهء 91 ( - يك ب ) : و شما را از ياد خدا بازدارد . ( 7 ) - شمس ( 91 ) آيهء 10 ، مطفّفين / 14 ( - 2 الف ) : و آن‌كس كه نفس خويش را با معصيت و گناه آلوده ساخته ، نوميد و محروم گشته است . ( 8 ) - بقره ( 2 ) آيهء 10 ، مائده / 52 ، توبه / 125 ، حج / 53 ، نور / 50 ، محمد / 20 ( - 6 ب ) : در دل‌هاى آن‌ها بيمارى خاصّى است . خداوند هم بر بيمارى آن‌ها مىافزايد ، براى آن‌ها عذاب دردناكى است ، به خاطر دروغهايى كه مىگفتند . ( 9 ) - نمل ( 27 ) آيهء 80 ، انعام / 122 ، روم / 52 ، فاطر / 22 ( - 4 الف ) : چرا كه تو نمىتوانى سخنان خودت را به گوش مردگان برسانى ! -